ΝΕΟ ΦΑΛΗΡΟ: ΦΩΤΟΓΡΑΦΙΚΟ ΟΔΟΙΠΟΡΙΚΟ - ΜΑΤΙΕΣ ΣΤΗΝ ΙΣΤΟΡΙΑ

24.5x22 εκ.

237 σελίδες

μαλακή βιβλιοδεσία

“Στις παρυφές του Πειραιά, εκεί όπου η στεριά συναντά τη θάλασσα και ο ορίζοντας ανοίγει προς το φως του Σαρωνικού, το Νέο Φάληρο αναδύεται σιγά σιγά στα μέσα του 19ου αιώνα ως ένας τόπος υποσχέσεων χάρη στην ίδρυση του Απ΄Αθηνών εις Πειραιά Σιδηροδρόμου.

Από έναν νεοσύστατο συνοικισμό με εξοχικές κατοικίες και φιλοδοξίες αστικής ευπρέπειας, μετασχηματίζεται σταδιακά σε ένα πολυσύνθετο πεδίο συνάντησης ανθρώπων, νοοτροπιών και ιδεών καθώς και σε έναν τόπο εγκατάστασης και ανάπτυξης ποικίλων οικονομικών δραστηριοτήτων.

Η πρώτη του μορφή είναι εκείνη ενός κοσμοπολίτικου θερέτρου. Οι δενδροφυτεμένες οδοί, οι επαύλεις και οι θερινές κατοικίες φιλοξενούν την αθηναϊκή και πειραϊκή αστική τάξη, ενώ τα θέατρα, τα ξενοδοχεία και τα αναψυκτήρια δίνουν ρυθμό σε

μια ζωή που πάλλεται από την αισθητική της Belle Époque. Το «Ακταίον» δεσπόζει ως σύμβολο αυτής της εποχής: χώρος πολυτέλειας, κοινωνικής προβολής και φαντασιακής υπέρβασης της καθημερινότητας, όπου τα όρια μεταξύ πραγματικότητας και μύθου συχνά συγχέονται.

Παράλληλα, όμως, στα μετόπισθεν της κοσμικής ζωής και του παραλιακού μετώπου, στο εσωτερικό προς την οδό Πειραιώς, αναπτύσσεται μια άλλη δυναμική: η βιομηχανία. Κλωστοϋφαντουργεία, χαρτοποιεία, χημικές βιομηχανίες, ελαιουργίες, κεραμουργεία και κάθε λογής βιοτεχνίες εγκαθίστανται στην περιοχή, μετατρέποντας το Νέο Φάληρο σε έναν σημαντικό παραγωγικό και βιομηχανικό πυρήνα της χώρας.

Οι καμινάδες υψώνονται δίπλα στις επαύλεις και οι ήχοι των μηχανών συνοδεύουν τις μελωδίες των θεάτρων. Εμβληματικές βιομηχανικές εγκαταστάσεις όπως τα Χρωματουργεία Πειραιώς (ΧΡΩΠΕΙ), η ΕΛΑΪΣ, ο ΚΕΡΑΜΕΙΚΟΣ, η ΙΟΝ και ο Ατμοηλεκτρικός Σταθμός Νέου Φαλήρου αποτελούν σήμερα μαρτυρίες αυτής της οικονομικής άνθησης που δημιουργεί πλούτο, θέσεις εργασίας για την ευρύτερη περιοχή του Πειραιά και προοπτική, αλλά και νέες αντιφάσεις: ρύπανση, υγειονομικά προβλήματα και την ανάγκη για οργάνωση και εξυγίανση ενός χώρου που μεγαλώνει ταχύτατα χωρίς να μπορεί να αυτορρυθμιστεί.

Μέσα σε αυτό το περιβάλλον, το Νέο Φάληρο γίνεται και χώρος καινοτομίας. Οι πρώτες πτήσεις υδροπλάνων και αεροπλάνων, οι σιδηροδρομικές συνδέσεις, ο ηλεκτροφωτισμός, ακόμη και τα πρώτα βήματα του ελληνικού κινηματογράφου, αποτυπώνουν μια κοινωνία που δοκιμάζει τα όριά της και εισέρχεται με δισταγμό αλλά και ενθουσιασμό στη νεοτερικότητα. Το ίδιο ισχύει και για την πολιτιστική του ζωή: επιθεωρήσεις, οπερέτες, σκηνογραφικές πρωτοπορίες και καλλιτεχνικές αναζητήσεις μετατρέπουν το Νέο Φάληρο σε καθρέφτη των αισθητικών και ιδεολογικών ρευμάτων της εποχής.

Ωστόσο, η ιστορία του τόπου δεν είναι μόνο ιστορία ευημερίας και προόδου. Η άφιξη των Μικρασιατών προσφύγων στο Νέο Φάληρο, μετά το 1922, μεταβάλλει ριζικά τη δημογραφική και κοινωνική του σύνθεση. Οι νέοι κάτοικοι φέρνουν μαζί τους μνήμες απώλειας, αλλά και δυνάμεις ανασυγκρότησης.

Το Νέο Φάληρο γίνεται έτσι ένας χώρος συνύπαρξης διαφορετικών κόσμων: της παλιάς αστικής τάξης, των εργατών της βιομηχανίας και των προσφύγων που αναζητούν μια νέα αρχή.

Καθώς πλησιάζει η δεκαετία του 1930, η περιοχή ωριμάζει. Η διοικητική της αυτονομία, η ανάπτυξη θεσμών, οι παρεμβάσεις εξυγίανσης και η σταθεροποίηση της οικονομικής δραστηριότητας συγκροτούν έναν πλήρως οργανωμένο αστικό ιστό.

Το Νέο Φάληρο δεν είναι πλέον απλώς ένα θέρετρο ή ένα βιομηχανικό προάστιο· είναι ένας ζωντανός οργανισμός, όπου η καθημερινότητα, η εργασία, η αναψυχή και η πολιτιστική δημιουργία συνυφαίνονται.

Και έπειτα έρχεται ο πόλεμος. Με την Κατοχή, η λαμπερή εικόνα σβήνει απότομα. Το «Ακταίον», άλλοτε σύμβολο κοσμικής ζωής, επιτάσσεται. Οι δρόμοι, που κάποτε γέμιζαν από περιπατητές και θεατές, γίνονται σκηνή αγωνίας και σιωπής. Και όμως, μέσα σε αυτές τις σκοτεινές συνθήκες, γεννιέται μια άλλη μορφή ζωής: η αντίσταση.

Νέοι άνθρωποι οργανώνονται, τραγουδούν τα κάλαντα με κρυφά νοήματα, μοιράζουν βοήθεια στους αδύναμους, εντάσσονται σε οργανώσεις και διακινδυνεύουν τη ζωή τους για την ελευθερία. Η καθημερινότητα μετατρέπεται σε πράξη αντίστασης, και η πόλη, από τόπος αναψυχής και παραγωγής, γίνεται τόπος αγώνα.

Ακόμη και οι επιχειρήσεις, φορείς της οικονομικής ανάπτυξης των προηγούμενων δεκαετιών, καλούνται να πάρουν θέση. Κάποιες επιλέγουν την παύση της λειτουργίας τους αντί της συνεργασίας με τον κατακτητή, θυσιάζοντας την κερδοφορία τους για λόγους ηθικούς και εθνικούς, ενώ παράλληλα στηρίζουν τους εργαζόμενους και τις οικογένειές τους.

Έτσι, η οικονομία συναντά την ηθική, και η ιστορία αποκτά ένα βαθύτερο και ανθρώπινο πρόσωπο.

Η ιστορία του Νέου Φαλήρου είναι τελικά μια ιστορία μετασχηματισμού. Από την αισιοδοξία της δημιουργίας στην ένταση της ανάπτυξης, από τις αντιφάσεις της προόδου στις δοκιμασίες της ιστορίας, ο τόπος αυτός ενσαρκώνει τη μετάβαση της ελληνικής κοινωνίας στη νεοτερικότητα. Είναι ένας χώρος όπου η θάλασσα δεν καθρεφτίζει μόνο το φως, αλλά και τις αλλαγές μιας εποχής, τις προσδοκίες, τις συγκρούσεις και, τελικά, την ανθεκτικότητα των ανθρώπων που τον κατοίκησαν.”

Ελληνικά ISBN 9786188086289